CaiRang Floating Market Hub

Chợ Nổi Cái Răng – Linh Hồn Sông Nước Miền Tây

Cái tên “Cái Răng” mang trong mình hai luồng giải thích song song nhau, vừa là một từ ngôn ngữ học, vừa là một từ truyền thuyết dân gian.

Về mặt ngôn ngữ, trong cuốn Tự vị tiếng nói miền Nam, học giả Vương Hồng Sển cho biết “Cái Răng” có nguồn gốc từ chữ Khmer “karan”, nghĩa là “cà ràng” (ông táo). Người Khmer ở Xà Tón (Tri Tôn, An Giang) từng chở các sản phẩm nồi đất và cà ràng trên ghe lớn để bán tại khu vực này, và qua thời gian, cách phát âm “karan” dần chuyển thành “Cái Răng” trong ngôn ngữ sinh hoạt hàng ngày của người Việt.

Bên cạnh đó, theo người dân Cần Thơ, tên gọi “Cái Răng” còn bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian diễn ra vào thời khai hoang lập ấp, khi đất đai còn hoang sơ và nhiều thú dữ đe dọa cuộc sống người dân. Cụ thể, tương truyền hồi đầu thời khẩn hoang có con cá sấu rất lớn dạt vào đây, răng của nó cắm vào vùng đất này và trở thành dấu mốc cho địa danh.

Buổi đầu hình thành

Chợ nổi Cái Răng được hình thành vào khoảng đầu thế kỷ 20, khi giao thông đường bộ chưa phát triển và đường sông là phương tiện di chuyển chính của người dân miền Tây. Người dân sống ven sông thường sử dụng ghe, thuyền để vận chuyển hàng hóa, tạo nên hình thức giao thương trên sông. Qua thời gian, khu vực này dần phát triển thành chợ nổi – nơi tập trung buôn bán nông sản và các mặt hàng tiêu dùng.

Chợ nổi Cái Răng được hình thành trước cả các chợ nổi Ngã Bảy (Hậu Giang) và Ngã Năm (Sóc Trăng). Chợ nằm trên trục đường thủy sông Cần Thơ – kênh xáng Xà No nên rất thuận tiện cho việc giao thương, buôn bán với các tỉnh lân cận và cả vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đây là lý do chợ nổi Cái Răng có quy mô lớn và sầm uất nhất so với các chợ nổi trong vùng.

Vị trí ban đầu và lần di dời lịch sử

Theo Viện Kinh tế Xã hội Cần Thơ, chợ nổi Cái Răng khi mới hình thành nằm ở vị trí giao nhau giữa bốn con sông: Cần Thơ, Đầu Sấu, Cái Sơn và Cái Răng Bé, liền kề với chợ Cái Răng trên bờ. Đến thập niên 90 của thế kỷ 20, do trở ngại về giao thông đường thủy, chợ nổi được di dời qua khỏi cầu Cái Răng về phía Phong Điền, cách vị trí cũ trên 1km. Vị trí hiện tại của chợ nằm ở hạ lưu sông Cần Thơ, cách cầu Cái Răng khoảng 600m.

Vai trò kinh tế và văn hóa qua các thời kỳ

Chợ nổi Cái Răng có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, xã hội, văn hóa và lịch sử. Chợ đóng vai trò phân phối hàng hóa nông sản, làm đa dạng văn hóa vùng, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đồng thời là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng.

Chợ nổi không chỉ thể hiện chức năng mua bán, trao đổi hàng hóa thông thường mà còn thể hiện phương thức buôn bán đặc trưng và nét sinh hoạt độc đáo. Người dân các vùng tụ tập lại cùng trao đổi tin tức, kinh nghiệm làm ăn với nhau, nắm bắt thông tin từ tàu ghe buôn bán khắp nơi đem đến.

Công nhận Di sản và bước ngoặt bảo tồn

Chợ nổi Cái Răng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quyết định số 829/QĐ-BVHTTDL ngày 10-3-2016. Nhân kỷ niệm 56 năm Ngày Du lịch Việt Nam (09/7/1960 – 09/7/2016), ngày 9 tháng 7 năm 2016, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Cần Thơ phối hợp với Ủy ban nhân dân quận Cái Răng đã tổ chức “Ngày hội du lịch Chợ nổi Cái Răng”, kết hợp với lễ đón nhận Quyết định công nhận văn hóa Chợ nổi Cái Răng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Thách thức và hành trình gìn giữ

Khi hệ thống giao thông đường bộ phát triển vào cuối thế kỷ 20, nhiều chợ nổi trong vùng dần mai một. Tuy nhiên, chợ nổi Cái Răng vẫn được duy trì nhờ giá trị văn hóa và tiềm năng du lịch. Hiện nay, chợ nổi đang phải đối mặt với những thách thức từ sự phát triển của mạng lưới giao thông đường bộ, sự cạnh tranh của chợ trên bờ và nhà vựa, cùng sự suy giảm số người tiếp nối hoạt động mua bán trên sông.

Di sản chợ nổi Cái Răng đã góp phần quảng bá hình ảnh đô thị Cần Thơ đến bạn bè trong nước và du khách quốc tế, là điểm nhấn quan trọng trong bản đồ du lịch của thành phố và vùng đồng bằng sông Cửu Long. Bảo tồn và phát triển chợ nổi vì thế là nhiệm vụ cấp thiết của cả thành phố.

Nguồn tham khảo

Vietnam Plus / Mega Story – Bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch ở chợ nổi Cái Răng
iVIVU – Chợ nổi Cái Răng – Nét đẹp văn hóa của vùng đất Tây Đô
ACC Cần Thơ – Tại sao gọi là chợ nổi Cái Răng?
Văn hóa Nghệ thuật – Chợ nổi Cái Răng và những thách thức đặt ra
Cần Thơ Tourism – Để bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng
Báo Vĩnh Long – Đặc điểm và vai trò của chợ nổi ở ĐBSCL
Bảo tàng lịch sử quốc gia – Chợ nổi Cái Răng – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia